USB fleshka orqali qanday qilib kompyuteringiz zararlanishi mumkin

Ko'pchilik virusni faqat internetdan yuqadigan narsa deb biladi. Aslida eng qadimiy va hozirgacha samarali ishlaydigan tarqalish usullaridan biri — oddiy USB fleshka orqali amalga oshiriladi. Fleshka o'zi zararsiz jismoniy qurilma, lekin uning xotirasida yashiringan bitta ijro fayli yoki avtomatik ishga tushadigan skript butun kompyuter tizimini falaj qilishga yetadi.

Ko'p odam fleshkani shunchaki ma'lumot tashish vositasi deb hisoblaydi va uning zararli kod tashuvchisiga aylanishi mumkinligini o'ylab ko'rmaydi. Aynan shu beparvolik virus tarqalishining eng keng tarqalgan sababiga aylangan. Odatda jarayon quyidagicha kechadi: foydalanuvchi ish joyida hamkasbidan fleshka oladi, uyda yuklab olingan videoni ko'chirish uchun tashqi diskdan foydalanadi yoki hatto xizmat ko'rsatish shoxobchasiga borib, hujjatini fleshka orqali chop etadi. Shu lahzada agar fleshkada zararli kod bo'lsa va kompyuterda AutoPlay funksiyasi yoqilgan bo'lsa, virus so'ralmagan holda avtomatik ishga tushadi. Ba'zi hollarda esa virus faylni yashirin nusxa sifatida fleshkaning o'ziga ham yozib qo'yadi, shunda fleshka keyingi ulangan har bir kompyuterga infeksiyani tashiydi — xuddi kasallik tashuvchi kabi.

Xalqaro xavfsizlik tadqiqotchilari tomonidan o'tkazilgan sinovlarda shuni ko'rsatadiki, atayin tashlab qo'yilgan fleshkalarning katta qismini topgan odamlar ularni albatta kompyuteriga ulab ko'radi — garchi ular xavfsizlik qoidalaridan xabardor bo'lsa ham. Bu shuni anglatadiki, xavf faqat texnik bilim yetishmasligidan emas, balki tabiiy inson qiziqishidan kelib chiqadi. Aynan shu inson omili kiberxavfsizlikning eng zaif nuqtasi hisoblanadi.

Ba'zi zamonaviy zararli dasturlar hatto fleshkaning o'zini ham yuqtiradi — ya'ni fleshka orqali kompyuterga kirgan virus, o'z navbatida shu fleshkaga ham yashirin nusxasini yozib qo'yadi. Natijada fleshka egasi buni bilmagan holda, keyingi safar boshqa kompyuterga ulaganda virusni yana tarqatadi. Shu tariqa bitta zararlangan fleshka bir necha hafta ichida o'nlab kompyuterni zararlashi mumkin.

Bunday virusning oqibatlari jiddiy bo'lishi mumkin. Ma'lumotlar o'g'irlanishi yoki butunlay o'chirilishi, tizim sekinlashishi yoki umuman ishlamay qolishi, login va parollar kabi maxfiy ma'lumotlar uchinchi shaxslarga o'tib ketishi mumkin. Eng yomon holatlarda esa ransomware turidagi zararli dastur butun tizimni bloklab, ma'lumotlarni ochish evaziga pul talab qiladi — bu ayniqsa kichik biznes egalari uchun katta moliyaviy zarar keltirishi mumkin.

Bu holat ayniqsa kichik do'kon yoki idoralarda tez-tez uchraydi, chunki bunday joylarda odatda alohida IT xodimi bo'lmaydi va kompyuterlarga antivirus o'rnatilmagan yoki eskirgan bo'ladi. Natijada bitta zararlangan fleshka bir necha kun ichida butun hisobot tizimini yoki mijozlar bazasini ishdan chiqarishi mumkin, bu esa tadbirkor uchun jiddiy moliyaviy yo'qotishga aylanadi.

Bu xavfdan himoyalanish uchun bir necha oddiy odat yetarli. Har doim ishonchli antivirus dasturidan foydalaning va uni muntazam yangilab turing — fleshkani ulashdan oldin uni albatta skanerdan o'tkazing. Windows sozlamalarida AutoPlay funksiyasini o'chirib qo'ying, shunda hech qanday fayl so'ralmagan holda ishga tushmaydi. Fleshkadagi yashirin fayllarni ko'rsatish funksiyasini yoqing va notanish nomdagi fayllarni hech qachon ochmang. Eng muhimi — kimniki ekani noma'lum bo'lgan fleshkadan umuman foydalanmang.

Muhim ma'lumotlaringizni muntazam ravishda bulutli xotirada yoki alohida diskda zaxiralab borish ham katta yordam beradi — agar virus tizimga zarar yetkazsa ham, siz hujjatlaringizni yo'qotmaysiz. Xavfsizlik — bu bir martalik chora emas, balki har kunlik odat. Fleshkani ulashdan oldin bir soniya to'xtab, bu qurilmaga chindan ham ishonasizmi, deb so'rash — ko'pincha eng katta muammoning oldini oladi. Agar kompyuteringizda muhim ish hujjatlari yoki mijozlar ma'lumotlari saqlansa, bu ehtiyotkorlik shunchaki tavsiya emas, balki majburiy qoidaga aylanishi kerak — chunki bir martalik e'tiborsizlik butun biznesning obro'siga va moliyaviy barqarorligiga putur yetkazishi mumkin.