Noma'lum manbadan ilova o'rnatish fayllarini yuklash nega jiddiy xavf tug'diradi
Mobil ilovalar bugungi kunda hayotimizning ajralmas qismiga aylangan, ammo ularni qanday va qayerdan yuklab olishimiz xavfsizlik nuqtai nazaridan katta ahamiyatga ega. Android qurilmalarda ilova o'rnatishning ikki yo'li mavjud: Google Play kabi rasmiy do'kon orqali yoki ilovaning o'rnatish fayli orqali to'g'ridan-to'g'ri. Ba'zan foydalanuvchilar pullik ilovani bepul olish, mintaqaviy cheklovni chetlab o'tish yoki do'konda mavjud bo'lmagan dasturni topish uchun internetdan bunday o'rnatish faylini yuklab olishadi. Bu amaliyot juda keng tarqalgan, ammo u aslida jiddiy xavf tug'diradi.
Muammo shundaki, rasmiy do'konga qo'yiladigan har bir ilova avval xavfsizlik tekshiruvidan o'tadi. Fayl to'g'ridan-to'g'ri noma'lum saytdan yuklab olinganda esa bunday tekshiruv umuman bo'lmaydi. Fayl ichida virus, josus dastur yoki troyan yashiringan bo'lishi mumkin — va buni oddiy foydalanuvchi tashqi ko'rinishidan bilib olishi imkonsiz. Ba'zi hollarda bunday ilova bank ilovangizga o'xshab ko'rinishi va foydalanuvchini login-parolini kiritishga ishontirishi mumkin — aslida esa bu ma'lumotlarni to'g'ridan-to'g'ri firibgarlarga jo'natadi.
Bunday o'rnatishning mumkin bo'lgan oqibatlari xilma-xil: zararli dastur orqali parollar, kontaktlar, suratlar kabi shaxsiy ma'lumotlar o'g'irlanishi mumkin; bank ilovalari orqali hisobingizga kirib, mablag'laringiz talon-taroj qilinishi mumkin; ba'zi zararli ilovalar qurilmani masofadan boshqarish imkoniyatiga ega bo'lib, siz bilmagan holda undan foydalanishi mumkin, hatto kamera yoki mikrofonni yoqib, sizni kuzatishi mumkin; va nihoyat, bunday ilovalar odatda yangilanmaydi, bu esa vaqt o'tgan sayin qo'shimcha zaifliklar hosil bo'lishiga sabab bo'ladi. Vaqt o'tishi bilan bunday ilova qurilma uchun doimiy xavf manbaiga aylanib qoladi, garchi u tashqi ko'rinishidan hech qanday muammo tug'dirmayotgandek tuyulsa ham. Shu sababli bunday fayllardan butunlay voz kechish, keyin muammoni tuzatishga urinishdan ancha oson va arzon yechim hisoblanadi.
Xavfsiz bo'lish uchun bir necha oddiy qoidaga rioya qilish kerak. Ilovalarni faqat Google Play kabi rasmiy do'konlardan yuklang. Ilova o'rnatishda so'ralayotgan ruxsatlarni diqqat bilan tekshiring — masalan, oddiy kalkulyator ilovasi nima uchun kontaktlar yoki kameraga kirish huquqini so'rayapti, deb o'ylab ko'ring. Telefon sozlamalarida noma'lum manbalardan o'rnatish funksiyasini o'chirib qo'ying — bu funksiya yoqilgan bo'lsa, tasodifan yoki bilmasdan zararli fayl o'rnatilish xavfi oshadi. Qurilmangizda ishonchli antivirus dasturidan foydalaning va ilovalaringizni muntazam yangilab turing.
Ayniqsa mashhur to'lov yoki bank ilovalarining yangilangan versiyasi deb targ'ib qilinadigan o'rnatish fayllari orqali firibgarlik holatlari tez-tez uchraydi. Foydalanuvchi bunday faylni ijtimoiy tarmoqdagi havola orqali yuklab olib o'rnatgach, ilova haqiqiy bank ilovasiga juda o'xshab ko'rinadi, ammo aslida u faqat login va parolni o'g'irlash uchun yaratilgan soxta nusxa bo'lishi mumkin. Shuning uchun moliyaviy ilovalarni faqat rasmiy do'kondan yoki bankning o'z veb-saytidagi rasmiy havolasidan yuklab olish tavsiya etiladi.
Ba'zi hollarda firibgarlar hatto ijtimoiy tarmoqlarda yangi versiya, tezroq ishlaydi degan sarlavha bilan mashhur ilovalarning soxta yangilanishini tarqatishadi. Foydalanuvchi bu haqiqiy yangilanish deb o'ylab, faylni yuklab oladi va o'rnatadi, natijada esa qurilmasiga o'zi zararli dasturni kiritib qo'yadi. Shu sababli, hatto tanish ilova nomi bilan kelgan fayl bo'lsa ham, uni faqat rasmiy manbadan tekshirish lozim.
Xavfsizlik — bu vaqt va pulni tejashdan ko'ra ancha qimmatroq narsa. Bir marta shubhali fayl orqali ilova o'rnatish, keyinchalik butun moliyaviy va shaxsiy ma'lumotlaringizni yo'qotishga olib kelishi mumkin. Har qanday noma'lum manbadan kelgan o'rnatish fayli oldida ikki marta o'ylab ko'ring — bu oddiy odat sizni katta muammolardan asraydi. Agar allaqachon shunday fayl o'rnatgan bo'lsangiz va shubhali harakatlarni sezsangiz, uni darhol o'chiring, barcha parollarni yangilang va zarur bo'lsa qurilmangizni to'liq tekshiruvdan o'tkazing.