Havola xavfsizmi yoki yo'qmi — bir necha soniyada tekshirish usuli

Internetda kun davomida o'nlab havolalarni bosamiz — do'stimiz yuborgan, ijtimoiy tarmoqdagi reklama, yoki elektron pochtaga kelgan xabardagi havola. Ammo har bir havola xavfsiz emas, va soxta havolani haqiqiy havoladan ajratishni bilish — zamonaviy kiberxavfsizlikning eng asosiy ko'nikmalaridan biridir.

Soxta havolalarning eng keng tarqalgan usuli — domen nomini biroz o'zgartirish. Masalan, "example.com" o'rniga "examp1e.com" (harf "l" o'rniga raqam "1"), yoki murakkab, ko'p qismli manzillar ishlatiladi. Ko'z bilan tez qaraganda bunday farqni sezish qiyin, lekin diqqat bilan tekshirilsa, aniq ko'rinadi. Shuning uchun har doim havoladagi asosiy domenni — manzilning eng oxirgi qismini — diqqat bilan o'qish kerak.

Havolaning xavfsizligini tekshirishning bir necha oddiy usuli bor. Birinchidan, domenni diqqat bilan o'qing — noto'g'ri yoki g'alati yozilgan harflarga e'tibor bering. Ikkinchidan, brauzerda manzil HTTPS bilan boshlanishini va qulf belgisi borligini tekshiring — bu ma'lumot shifrlanganini bildiradi, lekin bu yolg'iz o'zi saytning haqiqiyligini kafolatlamaydi, shuning uchun boshqa belgilar bilan birga baholash kerak. Uchinchidan, havolani bosishdan oldin sichqoncha kursorini uning ustiga olib borib (bosmasdan) pastda haqiqiy manzil qanday ko'rinishini tekshiring. To'rtinchidan, saytdagi matnda imlo yoki yozuv xatolari bor-yo'qligiga e'tibor bering — soxta saytlar ko'pincha shoshilinch tayyorlangani uchun bunday xatolarga boy bo'ladi. Beshinchidan, "hisobingiz bloklanadi", "tezda tasdiqlang" kabi shoshilinch xabarlarga ishonmang — bu psixologik bosim usuli. Oltinchidan, qisqartirilgan havolalardan ehtiyot bo'ling, chunki ular haqiqiy manzilni yashiradi.

Amaliyotda bu tekshiruvlarni bajarish atigi bir necha soniya vaqt oladi, lekin bu sizni katta zarardan saqlashi mumkin. Agar biror havola SMS, elektron pochta yoki messenjer orqali kelgan bo'lsa va u sizni "hisobingizni tasdiqlashga", "sovrin olishga" yoki "kartani blokdan chiqarishga" undasa — bu deyarli har doim shubha uyg'otishi kerak bo'lgan holat.

Agar shubhali havolani tasodifan bosib yuborgan bo'lsangiz, lekin hech qanday ma'lumot kiritmagan bo'lsangiz, xavotirlanishning unchalik jiddiy sababi yo'q, biroq qurilmangizni antivirus dastur bilan tekshirib ko'rish foydali bo'ladi. Agar ma'lumot kiritgan bo'lsangiz — darhol parollaringizni almashtiring va tegishli xizmatga (bank, pochta va h.k.) xabar bering.

Xavfsiz bo'lish murakkab emas — bu shunchaki odat masalasi. Har bir havolani bosishdan oldin bir soniya to'xtab, uni tekshirish — sizni ko'plab muammolardan asraydigan eng oddiy va samarali qadamdir.