Farzandingiz suratlarini internetga joylashtirishda bilishingiz kerak bo'lgan xavflar

Ko'pchilik ota-onalar farzandining har bir yutug'ini — birinchi qadamini, maktabga borgan kunini, tug'ilgan kun bayramini — ijtimoiy tarmoqda ulashishni yaxshi ko'radi. Bu tabiiy istak: farzand bilan faxrlanish, uni yaqinlarga ko'rsatish. Ammo har bir bunday post, aslida, bolangiz haqidagi raqamli izning bir qismiga aylanadi va bu iz uning roziligisiz shakllanadi.

Muammo shundaki, ijtimoiy tarmoqqa joylashtirilgan surat faqat sizning do'stlaringiz doirasida qolmaydi. Profilingiz ochiq bo'lsa, uni har kim ko'radi, saqlab olishi, boshqa joyga ko'chirishi mumkin. Hatto yopiq profilda ham, surat skrinshot qilinishi yoki boshqa ilovaga tarqalishi ehtimoldan holi emas. Bolangiz suratlari orqali uning tashqi ko'rinishi, kiyinish uslubi, kundalik joylashuvi haqida ma'lumot to'planadi. Bu ma'lumotlar alohida holda zararsiz ko'rinsa-da, birgalikda bolangiz haqida ancha to'liq profil yaratadi — qachon maktabdan qaytishi, qaysi hovlida o'ynashi, kim bilan yurishi kabi.

Yana bir muhim jihat — geolokatsiya va metama'lumotlar. Ko'p telefon rasmga avtomatik tarzda joylashuv va vaqt belgisini qo'shadi. Agar bu ma'lumot o'chirilmagan bo'lsa, suratni ko'rgan har qanday shaxs bolangiz qaerda, qachon bo'lganini bilib olishi mumkin. Bolalar bog'chasi yoki maktab binosi fonda aniq ko'rinib turgan rasm ham xuddi shunday xavf tug'diradi.

O'zbekistonda ham so'nggi yillarda ota-onalarning ijtimoiy tarmoqlarda bolalar haqida ortiqcha ma'lumot ulashishi muhokama mavzusiga aylandi. Muammo shundaki, bunday ma'lumotlar nafaqat begona shaxslar, balki kelajakda bolaning o'zi uchun ham noqulaylik tug'dirishi mumkin — masalan, o'smirlik davrida do'stlari orasida masxara ob'ektiga aylangan eski suratlar.

Xavfsiz bo'lish uchun quyidagilarga amal qiling. Birinchidan, profilingiz sozlamalarini tekshiring va faqat yaqin, ishonchli odamlar ko'ra oladigan qilib cheklang. Ikkinchidan, bolangizning to'liq ismi, tug'ilgan sanasi, maktabi kabi ma'lumotlarni rasm tavsifida yoki izohda yozmang. Uchinchidan, suratni joylashtirishdan oldin o'zingizga savol bering: "Agar bu rasm o'n yildan keyin ham internetda qolsa, bolam uchun bu qulaymi?" Agar javob "yo'q" bo'lsa, ulashmang.

To'rtinchidan, kichik bolalarning suzish, hammom yoki boshqa shaxsiy holatdagi suratlarini hech qachon joylashtirmang — bunday tasvirlar noqonuniy maqsadlarda foydalanilishi mumkin. Beshinchidan, geolokatsiya funksiyasini o'chirib qo'ying va rasm fonida uy manzili, maktab lavhasi kabi aniqlovchi belgilar tushmasligiga e'tibor bering.

Amaliyotda ko'plab ota-onalar bolasining sport musobaqasidagi g'alabasi, konsertdagi chiqishi yoki bog'chadagi bayram tadbiridagi suratini ulashadi — bularning barchasi alohida holda quvonchli voqealar, ammo ular yig'ilib, bolangizning kundalik faoliyati va joylashuv tarixini ochib beruvchi manbaga aylanadi. Ba'zi ilovalar yuzni avtomatik aniqlash texnologiyasidan foydalanadi — bu esa bolangiz suratlari orqali uni boshqa fotosuratlarda ham avtomatik tanib olish imkonini beradi, hatto siz buni istamasangiz ham. Ota-onalar chatlarida yoki maktab guruhlarida ulashilgan suratlar ham xuddi shunday xavf tug'diradi, chunki bunday guruhlar ko'pincha nazoratsiz kengayib, o'ninlab notanish odamlarga yetib boradi.

Ba'zi ota-onalar farzandining suratlarini maxsus "oilaviy" deb nomlangan yopiq guruhlarda ulashadi, deb o'ylab bu xavfsiz degan xulosaga keladi. Ammo bunday guruhlar ham vaqt o'tishi bilan kengayib, a'zolar soni nazoratdan chiqib ketishi mumkin — kimdir guruhni tark etib, boshqa joyga suratlarni qayta yuboradi, kimdir esa telefonini yo'qotib qo'yadi va u orqali guruhga kirish imkoni boshqa qo'lga o'tadi. Shu sababli "yopiq guruh" degan tushunchani ham mutlaq xavfsizlik kafolati deb qabul qilmaslik kerak — nazorat doimo sizning qo'lingizda bo'lishi lozim.

Eng muhimi, farzandingiz voyaga yetganida, uning o'zi haqida internetda qanday iz qoldirilganini bilish huquqi bor. Bugungi kichik qaror — ertangi kunda farzandingizning maxfiyligi va xavfsizligiga bevosita ta'sir qiladi. Ota-onalik mehri ijtimoiy tarmoqda faxrlanish bilan emas, balki avvalambor himoya qilish bilan o'lchanadi. Shuning uchun har bir post oldidan bir lahza to'xtab o'ylab ko'rish — bu kichik, ammo katta ma'no kasb etadigan qadamdir.