Bepul antivirus dasturlar chindan ham himoya qiladimi?

Kompyuter yoki telefon xavfsizligi haqida gap ketganda, birinchi navbatda ko'pchilik xayoliga antivirus dasturi keladi. Internetda bepul antivirus deb qidirilganda yuzlab natija chiqadi, ammo ularning barchasi bir xil darajada ishonchli emas. Ko'pchilik foydalanuvchi pul sarflashni istamay, birinchi topilgan bepul dasturni o'rnatadi — va aynan shu joyda xavf boshlanadi. Chunki ba'zi 'bepul antiviruslar' o'zi ham zararli dastur bo'lib chiqishi mumkin.

Shuni tan olish kerakki, ishonchli kompaniyalar — jumladan xalqaro miqyosda tanilgan brendlar — taqdim etadigan bepul versiyalar odatda xavfsiz va foydali bo'ladi. Ular kompyuteringizni eng keng tarqalgan viruslar, troyanlar va zararli dasturlardan himoya qiladi, hech qanday to'lov talab qilmaydi va rasmiy saytdan osongina yuklab olinadi. Ko'p oddiy foydalanuvchi uchun bu darajadagi himoya kundalik ehtiyojni qondiradi.

Xalqaro tajriba shuni ko'rsatadiki, foydalanuvchilarning katta qismi antivirus tanlashda narxga emas, balki qulaylik va tanishlikka e'tibor beradi. Shu sababli firibgarlar ham buni bilib, mashhur antivirus nomlarini deyarli aynan takrorlaydigan soxta ilovalar yaratishadi. Bunday soxta ilovalar rasmiy do'konlarda kamdan-kam uchraydi, ammo uchinchi tomon saytlarida ular ko'plab uchrab turadi. Shu sababli, hatto tanish nom ko'rinsa ham, dasturni yuklab olishdan oldin uning haqiqiy ishlab chiqaruvchisini tekshirish foydali odat hisoblanadi. Ishlab chiqaruvchi nomini, reyting sonini va so'nggi yangilanish sanasini tekshirish — soxta ilovani haqiqiysidan ajratishning eng oddiy usullaridan biridir. Bu bir necha soniyalik tekshiruv, keyinchalik jiddiy ma'lumot yo'qotishning oldini olishi mumkin.

Ammo bepul versiyalarning cheklovlari ham bor. Ular odatda faqat asosiy himoyani ta'minlaydi — real vaqtda to'liq monitoring, fishing saytlarni bloklash, xavfsiz to'lov rejimi kabi qo'shimcha funksiyalar ko'pincha pullik versiyalarda mavjud bo'ladi. Bundan tashqari, bepul dasturlar foydalanuvchiga doimiy ravishda pullik versiyaga o'tishni taklif qiluvchi reklamalar ko'rsatib turadi, bu esa ba'zan noqulaylik tug'diradi. Eng jiddiy xavf esa — noma'lum yoki kam tanilgan manbalardan yuklab olingan 'bepul antivirus' niqobi ostidagi dasturlarning o'zi josuslik dasturi yoki virus bo'lib chiqishi ehtimoli. Bunday soxta dasturlar ko'pincha aynan xavfsizlikdan qo'rqadigan, texnik jihatdan kam tajribaga ega foydalanuvchilarni nishonga oladi, chunki ular tekshirmasdan ishonib, tezda o'rnatib qo'yishadi.

Xavfsiz tanlov qilish uchun bir nechta qoidaga amal qiling. Antivirusni faqat ishlab chiqaruvchining rasmiy saytidan yuklab oling — hech qachon uchinchi tomon saytlaridan emas. Bozorda o'zini isbotlagan, obro'li brendlarning bepul versiyalaridan foydalaning. Antivirus va operatsion tizimni doimiy yangilab turing, chunki eski versiyalar yangi tahdidlarga qarshi ojiz bo'lib qoladi. Antivirus o'rnatilgandan so'ng uni faqat o'rnatib qo'yib unutmang — vaqti-vaqti bilan uning sozlamalarini va aniqlangan tahdidlar tarixini ko'zdan kechirib turish ham foydali odat hisoblanadi.

Amaliyotda ko'plab foydalanuvchi telefon yoki noutbuk sotib olganda sotuvchi tomonidan taklif qilingan noma'lum optimallashtiruvchi yoki tezlashtiruvchi dasturlarni ham antivirus deb qabul qiladi. Aslida bunday dasturlarning ko'pchiligi hech qanday himoya bermaydi, aksincha qurilmaga ortiqcha reklama va hatto josuslik kodini kiritishi mumkin. Shu sababli, antivirus tanlashda nafaqat bepul so'ziga, balki kompaniyaning obro'siga va foydalanuvchilar sharhlariga ham e'tibor qaratish lozim.

Shuni ham unutmaslik kerakki, antivirus — yagona himoya vositasi emas. Kuchli va noyob parollar, ikki bosqichli tasdiqlash va umumiy ehtiyotkorlik — bularning barchasi birgalikda haqiqiy xavfsizlikni ta'minlaydi. Bepul antivirus sizga yaxshi boshlang'ich nuqta beradi, ammo u sizning yagona himoyangiz bo'lmasligi kerak. Xavfsizlik — dastur emas, balki odat masalasi. Har oy bir marta antivirus hisobotini ko'zdan kechirish, aniqlangan tahdidlarni tekshirish va tizim sozlamalarini qayta ko'rib chiqish — bu kichik amaliyot uzoq muddatda katta farq yaratadi.